TIJD VOOR EMOTIONELE ZORG BIJ PERSONEN MET DEMENTIE
In 2024 startten we – dankzij de psychosociale beurs van de stichting alzheimeronderzoek en met de steun van het expertisecentrum dementie – een onderzoek naar tijd voor emotionele steun in de zorg voor personen met dementie in woonzorghuizen. Het acronym voor ons onderzoek is TIMES – Time Insights for More Emotional Support. We weten dat emotionele zorg en steun van essentieel belang is voor de kwaliteit van leven voor bewoners uit woonzorghuizen. Aandacht en prioriteit kunnen geven aan emotionele zorg heeft ook een positief effect op het welzijn van zorgverleners. Toch zien we dat het in de praktijk geen vanzelfsprekendheid is om hier aandacht en prioriteit aan te geven.
Ons onderzoek vertrok vanuit de lastigheid die we vaak hoorden bij zorgverleners, "we willen wel emotionele steun bieden, maar we hebben daar geen tijd voor". Ook vele bewoners gaven aan dat ze de zorgverleners als altijd gehaast ervaarden en ze hen daarom niet wilden "lastigvallen". Toch zagen we ook voorzieningen die anders omgaan met hun tijd, waardoor zij wel aandacht en prioriteit kunnen geven aan emotionele zorg. Dat is dan ook het vertrekpunt geworden van ons TIMES-onderzoek, tijd voor emotionele zorg is een mission possible!
Op basis van interviews en focusgroepen met zorgverleners en gesprekken met bewoners analyseerden we waar het nu juist over gaat wanneer het over tijd in de zorg gaat. We identificeerden verschillende essentiële voorwaarden voor emotionele zorg en emotionele steun. We ontwikkelden een definitie voor emotionele steun én de tijdsdimensies voor het bieden van emotionele zorg. Daarnaast verdiepten we ons in de gedragswetenschappen, want vaak weet je als zorgverlener en team wel welke ondersteuning het beste zou zijn, maar lukt het niet om het ook daadwerkelijk te bieden. Dat heeft te maken met drempels die er zijn om bepaald gedrag te stellen. Bijvoorbeeld onderliggende overtuigingen die in het team leven (Als ik bij een bewoner zit is dat dan wel echt werken?), prioriteiten en bepaalde routines.
Om meer aandacht en prioriteit aan emotionele zorg te geven is een gedragsverandering nodig. Aan de hand van het COM-B model en EAST-model analyseerden we welke capaciteiten, kansen en motivatie zorgverleners nodig hebben om die stap te zetten, en hoe we drempels kunnen wegnemen. Dat resulteerde in de TIMES-route: een box waarmee teams zo eenvoudig en praktisch mogelijk aan de slag kunnen om emotionele zorg structureel in te bedden in hun dagelijkse werking.
In 2025-2026 testten de eerste pioniers in vijf voorzieningen de box uit. Vier teams uit woonzorghuizen en één team van een GVT voor personen met een lichte tot matige verstandelijke beperking gingen de uitdaging aan. Op basis van hun feedback hebben we de box nog verder verfijnd zodat het een echt bruikbaar instrument wordt.
Wat is die box nu precies?
In de box zit een hoop aan inspirerend materiaal om met je team aan de slag te gaan. Na het volgen van een tweedaagse train-de-trainer kan jij aan de slag gaan om een team te begeleiden.
Concreet doorloop je met je team vier ateliers van telkens drie uur. Het volledige multidisciplinaire team volgt de ateliers. Dat is van belang om iedereen mee te hebben in het verhaal. De eerste twee ateliers focussen zich op wat emotionele steun is en hoe we dit kunnen geven, de laatste twee ateliers focussen zich meer op de organisatie en samenwerking van het team. Na elk atelier formuleert een team samen een doelstelling en actiepunten van hoe zij rond het thema van het atelier concreet gaan werken om dit ook in de dagdagelijkse werking structureel in te bedden. Elk atelier heeft een persona die doorheen het atelier centraal staat. Het is een herkenbaar verhaal van een bewoner om zo dicht bij de praktijk te blijven van de zorgverleners.
Naast het atelier zijn er ook nog twee intervisie momenten. Dit is met een klein groepje van het team, hier wordt er stilgestaan bij een concrete situatie op de werkvloer en hoe wat er geleerd is in de praktijk gebracht kan worden.
Aan het einde van de TIMES-route heeft het team doelen en actiepunten waar ze verder aan kunnen werken om zo verder te bouwen aan hun weg naar meer prioriteit en aandacht voor emotionele zorg. Het einde van de TIMES-route is dus maar het begin voor het team.
Het doorlopen van de TIMES-route kan niet zonder engagement van het beleid van de voorziening. Directie en leidinggevenden moeten het proces mee faciliteren en ondersteunen. Het meer structureel en proactief inbedden van emotionele steun is dus niet iets wat louter de verantwoordelijkheid is van één zorgverlener of een groep geëngageerde zorgverleners. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid. Een gedragen verhaal maakt de TIMES-route pas echt krachtig!
Wil je meer weten of met jouw team aan de slag gaan? Contacteer Melanie Van Bogaert melanie.vanbogaert@odisee.be
Onderzoeksteam: Melanie Van Bogaert, Marianne De Witte en Katrin Gillis
Louis, één van de
personages uit de TIMES-route
